O OBIEKCIE

Trasa turystyczna „Bunkier w Konewce” powstała w 2005 r. Znajduje się w lesie, 4 km od Spały, na terenie byłego kompleksu niemieckich schronów Gefechtsstand „Anlage Mitte”. 

RYS HISTORYCZNY

Budowa schronów w Konewce i Jeleniu była następstwem utworzenia w końcu 1939 r. w Spale siedziby ważnego niemieckiego ośrodka dowodzenia Ober-Ost. Oberbefehlhaber der Ost – czyli Dowództwo Wojskowe na Wschodzie obejmowało swoim zasięgiem wschodnie tereny okupowanej Polski (Generalnego Gubernatorstwa) i tereny Prus wschodnich graniczące ziemiami zajętymi przez Związek Radziecki. Przewidując wybuch konfliktu zbrojnego ze stalinowską Rosją Hitler polecił budowę umocnionych centrów dowodzenia, z których niemieccy dowódcy bezpiecznie mogli by dowodzić rozwinięciem operacji wojskowych na wschodzie. W Spale postanowiono ulokować dowództwo Grupy Armii Środek. Przedsięwzięciu nadano kryptonim „Anlage Mitte” (Obszar Środek). 

Miejsca do budowy ufortyfikowanych stanowisk dowodzenia wytyczono we wsiach Konewka i Jeleń. Do czerwca 1941 r. w Konewce i Jeleniu powstały dwa kompleksy żelbetowych schronów. Głównymi obiektami tych kompleksów miały być potężne schrony kolejowe, mogące pomieścić całe składy pociągów sztabowych, których kilkanaście Niemcy wykorzystywali od początku wojny jako ruchome ośrodki dowodzenia dla sztabów wojskowych, a także dla najwyższych dostojników III Rzeszy z Hitlerem na czele.

Schrony kolejowe w różnią się nieco od siebie kształtem i długością; schron w Konewce ma 380 metrów długości i jest prosty, zaś schron w Jeleniu jest nieco krótszy – ma 355 m i kształt łagodnego łuku. Oba schrony mają przekrój ostrołuku, wewnątrz na całej długości ciągnie się półkolista nawa z torowiskiem kolejowym, z niej prowadzą zejścia do mniejszego, równoległego korytarza podzielonego stalowymi, hermetycznymi drzwiami na pomieszczenia dla obsługi pociągu. Po zakończeniu budowy, schrony zabezpieczały znajdujących się w nich ludzi i pociąg przed skutkami wybuchu wszelkich istniejących wówczas bomb lotniczych, chroniły również przed skutkami ataku gazowego. 

Relacje świadków mówią o kilku wizytach pociągów specjalnych w Spale i Konewce. Zwracały one uwagę, gdyż w czasie przejazdów takich pociągów wprowadzano szczególne środki bezpieczeństwa w Tomaszowie i Spale, wzdłuż trasy przejazdu pociągu, w kilkudziesięciometrowych odstępach rozstawieni byli żołnierze i funkcjonariusze służby ochrony kolei (Bahnschutz). Przez pewien czas obiekty „Anlage Mitte” nie były wykorzystywane. W początkach 1942 r. rozpoczęto demontaż części urządzeń w Jeleniu i według świadków z terenu kwatery wywieziono dwa pociągi (120 wagonów) sprzętu, wyposażenia i zdemontowanych baraków.

W połowie 1944 r. wobec zagrożenia alianckimi nalotami, schrony w Jeleniu i Konewce posłużyły jako magazyny i zakłady remontowe odzyskujące części z uszkodzonych silników lotniczych należące do tomaszowskiej filii firmy Daimler-Benz Flugmotorenwerke. Pod koniec wojny, w związku z  bojowym wykorzystaniem lotniska koło Glinnika przez Luftwaffe, schron kolejowy i  teren obok niego wykorzystano jako skład bomb i amunicji lotniczej.

W styczniu 1945 roku Niemcy bez walki opuścili Konewkę. Schron zaminowano wykorzystując do tego celu tutaj zmagazynowane bomby. Obiektów jednak nie wysadzono, nie zdążono też wywieźć pozostałego tu wyposażenia, a 18 stycznia nieliczna załoga uciekła przed zbliżającymi się od strony Królowej Woli oddziałami 61 Korpusu Piechoty Armii Czerwonej,
Usuwanie leżących w schronie bomb i amunicji polscy saperzy rozpoczęli wiosną 1945 r., a w 1946 r. zdemontowano wyposażenie schronów technicznych, wywożąc je do odbudowywanych fabryk. W latach 50-tych schrony w Konewce i Jeleniu wykorzystywano jako magazyny „Centrali Rybnej”. Około 1954 r. zdemontowano również dwie pary pancernych wrót do schronu, zastępując je drewnianymi drzwiami. Od lat siedemdziesiątych do końca wieku schronami w Konewce dysponowało wojsko. Magazyn „Centrali Rybnej” w Jeleniu zlikwidowano w 1990 r.

W 2005 roku na terenie byłej kwatery „Anlage Mitte” w Konewce powstała Trasa Turystyczna „Bunkier w Konewce”.

GŁÓWNE ATRAKCJE

• schron kolejowy długości 380 m, w którym znajdują się:
• ekspozycja militariów, pojazdy wojskowe, modele schronów oraz niemieckich pociągów wojskowych
• wystawy stałe, tematycznie związane z II wojną światową dotyczące fortyfikacji, uzbrojenia, dowództwu Ober-Ost w Spale, działaniom ruchu oporu w okolicy
• wystawy czasowe udostępniane przez inne muzea
• schrony techniczne: hydroforni, kotłowni i elektrowni
• 80-metrowy podziemny tunel techniczny łączący schron kolejowy ze schronem elektrowni (dostępny do zwiedzania jedynie w sezonie letnim. W sezonie zimowy tunel zamknięty jest ze względu na zimujące tam nietoperze)
• schron studni głębinowej, chłodnica wody, zbiornik paliwa

DOJAZD

Bunkier kolejowy w Konewce położony jest w lasach Spalskiego Parku Krajobrazowego 4 km od Spały, 11 km od Tomaszowa Mazowieckiego.

Dojazd-
z Łodzi: przez Tomaszów, Spałę – 62 km,
przez Lubochnię, Glinnik – 63 km
z Warszawy: przez Rawę Maz., Tomaszów, Spałę – 110 km,
przez Grójec, Nowe Miasto, Odrzywół, Inowłódz – 125 km

W Spale, jadąc od strony Tomaszowa Mazowieckiego skręcamy na drugim skrzyżowaniu w lewo (skrzyżowanie z wysepką, koło kościółka). Po dwóch kilometrach przecinamy drogę Glinnik – Królowa Wola, jedziemy na wprost mijając tartak oraz niewielki most nad rzeczką Gać wjeżdżamy Konewki. 400m dalej na rozjeździe skręcamy w prawo, mijamy osiedle. Droga kończy się przy bramie Trasy Turystycznej „Bunkier w Konewce. Bezpłatny parking dla samochodów osobowych znajduje się po lewej stronie za bramą wjazdową. Autobusy parkują przed bramą.
Z Tomaszowa do Spały i dalej do Konewki prowadzi ścieżka rowerowa.

ZWIEDZANIE

Zwiedzanie samodzielne – nie jest konieczna wcześniejsza rezerwacja. Grupy zorganizowane z przewodnikiem – konieczna wcześniejsza rezerwacja. Zwiedzanie obiektu zajmuje około godziny. Ostatnie wejście możliwe jest najpóźniej na godzinę przed zamknięciem.